شرکت سیاحتی علیصدر > گردشگری > ایرانگردی > آرامگاه ابو علی سینا نماد شهر همدان

منبع وب سایت کارنوال  | نویسنده: بهاره فلاح

دانشمندان و شاعران و به طور کلی مفاخر بسیاری در کشورمان چشم به جهان گشوده و زندگی خود را آغاز کرده اند. آن ها در این خاک پرورش یافته، پله های موفقیت را یکی یکی پشت سر گذاشته و سختی های زیادی را به جان خریده اند تا به فخر ایران زمین تبدیل شوند. خاک این مرز و بوم این بزرگان را پس از مرگ نیز در آغوش کشیده و آنان را همچون گنجینه ای پر ارزش در خود حفظ کرده است. مقبره این بزرگواران در جای جای ایران دیده می شود و بیشترشان با بناهای شاخصی که بر فرازشان قرار دارد، کاملا شناخته شده هستند.

امروز می خواهیم به مقبره یکی از همین بزرگان سر بزنیم و یادی از او بکنیم. راهی همدان، یکی از کهن ترین شهرهای جهان می شویم که به عنوان یکی از نقاط توریستی ایران از آن یاد می کنند. در میان شلوغی های این دیار به سراغ میدانی مهم می رویم که پیکر ابن سینا، یکی از مشهورترین فیلسوفان و دانشمندان ایران را در خود جای داده است و از جاذبه های مهم این شهر به شمار می رود. این دانشمند به سبب تبحرش در علم پزشکی شهرت دارد و نامی آشنا برای جهانیان محسوب می شود.

شما هم با ما همراه شوید و کارناوال را در سفر به پایتخت تاریخ و تمدن ایران و بازدید از آرامگاه ابو علی سینا همراهی کنید…

آرامگاه ابن سینا
photo by Alireza Ebrahimian
مجسمه ابن سینا

چرا بازدید از آرامگاه ابو علی سینا؟


  • آرامگاه بوعلی سینا، مقبره یکی از مهمترین دانشمندان ایرانی است که شهرتی جهانی دارد.
  • در این آرامگاه موزه ای نیز وجود دارد که به معرفی بوعلی سینا و علم طب می پردازد و می توانید از آن نیز بازدید کنید.
  • در بازدید از آرامگاه می توانید از فضای سبز مجاور آن نیز لذت ببرید و لحظاتی خوش را در کنار حوض و فواره ها سپری کنید.
آرامگاه ابن سینا همدان
آرامگاه ابن سینا همدان

آشنایی با آرامگاه بوعلی سینا | نماد شهر همدان

یکی از جاذبه هایی که به راحتی در همدان می توان آن را یافت، آرامگاه بوعلی سیناست. از این سازه به عنوان نماد این شهر یاد می شود و یکی از نشانه های قدمت ایران در فرهنگ و دانش و علم جهان به شمار می رود. بنای این آرامگاه در یکی از میادین اصلی همدان قرار دارد و در مرکز این شهر خودنمایی می کند. ستون های سر به فلک کشیده این آرامگاه به همراه سنگ گرانیتی به کار رفته در نمای آن شکوه و ابهت خاصی را به نمایش گذاشته و زیبایی خاصی را به این قسمت از شهر بخشیده اند. آرامگاه بوعلی سینا در زمینی به مساحت ۳۰۹۰ متر مربع ساخته شده و زیر بنای اصلی آن چیزی در حدود ۱۷۹۲ متر مربع تخمین زده می شود. نام این بنا از تاریخ ۲۱ اردیبهشت ۱۳۷۶ با شماره ثبت ۱۸۶۹ در فهرست آثار ملی ایران قرار دارد و به عنوان یکی از دیدنی های شاخص همدان پذیرای گردشگران بسیاری است.

ابو علی سینا که بود؟

ابوعلی حسین بن عبدالله بن حسن بن علی بن سینا، مشهور به ابوعلیِ سینا، بوعلی سینا، ابن سینا، پور سینا و ملقب به شیخ الرئیس دانشمند ایرانی است که در سال ۳۵۹ هجری شمسی در بخارا که در آن زمان پایتخت سامانیان بود، چشم به جهان گشود و در ۲ تیر ۴۱۶ خورشیدی در همدان دار فانی را وداع گفت. از آنجا که او در بسیاری از علوم عصر خود همچون ریاضی، نجوم، فیزیک، شیمی، روانشناسی، زمین شناسی و جغرافیا، شعر و ادبیات، فلسفه و منطق و پزشکی، دانا و صاحب‌نظر بود، لقب همه‌چیزدان را به وی دادند. ابو علی سینا از مشهورترین و تاثیرگذارترین فیلسوفان و دانشمندان ایران است که آثارش در زمینه فلسفه ارسطویی و پزشکی اهمیت بسیاری دارند و از منابع مهم این علوم به شمار می روند. کتاب قانون این دانشند یکی از معروف‌ترین آثار تاریخ پزشکی است و هنوز هم در پژوهش ها از آن استفاده می شود. بد نیست بدانید روز تولد بوعلی سینا در تقویم به عنوان روز پزشک در نظر گرفته شده است.

آرامگاه ابن سینا همدان

تاریخچه آرامگاه ابن سینا

ابن سینا پس از مرگ در خانه یکی از دوستان نزدیکش به نام ابوسعید دخدوک به خاک سپرده می شود. در زمان حیات ابو علی سینا، سپاهیان شمس الدوله دیلمی، حاکم وقت همدان، شورش می کنند و او در جریان این قائله ۴۰ روز در خانه ابوسعید می ماند. وی پس از مرگ همان جا به خاک سپرده می شود و چندی بعد ابوسعید نیز در کنار وی به خواب ابدی فرو می رود.

این محل در آن زمان در پشت دژِ جنوبی همدان بوده و تا اواخر قرن سیزدهم هجری نیز تنها چهارطاقی کوچکی به عنوان مقبره بر مزار آن دو دیده می شده است.

چهارطاقی به مرور زمان فرسوده شد و در معرض خطر تخریب قرار گرفت تا اینکه در زمان حکومت قاجارها، یکی از شاهزاده‌های قاجار به نام «نگار خانم» که دختر «شاهزاده عباس میرزا»، ولیعهد فتحعلی شاه بود، تصمیم به بازسازی این بنا گرفت. وی دستور داد تا ساختمانی تازه ساخته شود و به جای این چهارطاقی قدیمی، گنبدی از آجر بر فراز مقبره ها قرار گیرد. به دستور شاهزاده خانم، سنگ مزارها تعویض و نرده چوبی کوتاهی در اطراف آن ها ساخته شد و پس از اتمام ساخت بنا، سنگ قبرهای قدیمی در سرسرای آرامگاه قرار داده شدند.

در سال ۱۲۹۹ شخصی با نام محمدحسین فریدالدوله گلگون همدانی، دیواری کوتاه به دور محوطه قبر ابن سینا کشید و در کنار آرامگاه یک تالار بزرگ و تالاری کوچک تر به عنوان کتابخانه و یک مخزن کتاب ساخت و یک چاه و حوض نیز به مجموعه اضافه کرد.

در زمان حکومت محمدرضا پهلوی بود که اعضای انجمن آثار ملی ایران تصمیم به احداث بنایی جدید برای آرامگاه بوعلی سینا گرفتند. آنها در نظر داشتند که این آرامگاه جدید بر اساس معماری قدیم و جدید احداث شود و ترکیبی از این دو را به نمایش بگذارد. به دنبال این تصمیم، در خرداد ماه سال ۱۳۲۴، مسابقه ای میان مهندسان و فارغ‌التحصیلان رشته‌ معماری برگزار شد که طراحی نقشه‌ این بنا موضوع آن بود. داوری طرح ها برعهده دو نفر بود: مهندس محسن فروغی، از بنیان‌گذاران و استادان دانشکده معماری دانشگاه تهران و آندره گُدار (André Godard)، معمار و باستان شناس فرانسوی که مدیر کل فنی موزه‌ باستان شناسی ایران بود و دستی در مطالعات معماری داشت.

طرح های زیادی ارایه شدند؛ اما طرح آقا‌ی مهندس «هوشنگ سیحون» توانست نظر داوران را به خود جلب کند و به عنوان برنده اعلام شود. طرح مزبور از «گنبد قابوس» اقتباس شده بود که یکی از بزرگترین شاهکارهای معماری عصر ابن سینا و قدیمی‌ترین بنای تاریخ‌دارِ اسلام است. گنبد قابوس مقبره قابوس ابن وشمگیر -از امیران سلسله زیار و حاکم طبرستان و گرگان و شاعر و خوشنویس به نام- را در خود دارد.

دو سال بعد و در سال ۱۳۲۶ هجری شمسی، انجمن آثار ملی تصمیم به اجرایی کردن این طرح گرفت و این مساله را با مهندس سیحون در میان گذاشت. مهندس که در آن زمان برای تکمیل مطالعات خود به پاریس رفته بود، تحقیقات جدیدی را آغاز کرد و در خرداد سال ۱۳۲۸، طرح‌های اجرایی آرامگاه را به‌ عنوان پایان‌نامه به دانشکده هنرهای زیبای پاریس ارایه کرد. در تیر‌ ماه همان سال نسخه ای از طرح برای اجرا به انجمن ارسال شد و پس از مدتی قرارداد قطعی ساخت آن با شرکت ساختمان‌های کشور (شرکت نسبی مهندس ابتهاج و شرکا) منعقد شد تا کار احداث ساختمان آغاز شود.

اولین کار برای احداث بنای جدید تخریب مقبره‌ قدیمی بود که در طی آن قبر ابن‌سینا و ابو‌سعید را گشودند. مسوولان در جریان این نبش قبر، صورت جلسه ای از جمجمه و بخش های باقی مانده از استخوان های ابوعلی سینا و ابوسعید در حضور افراد معتمد تهیه کردند. این بقایا را در جعبه‌های مخصوص قرار دادند و مهر و موم کردند تا پس از ساخت بنای جدید، آنها را دوباره در همان مکان دفن کنند.

عملیات اجرایی به خوبی پیش رفت و بنای آرامگاه در سال ۱۳۳۰ آماده شد. در بهمن‌ ماه همان سال سازندگان، آرامگاه را به نمایندگان انجمن آثار ملی، تحویل دادند و کار خود را به پایان رساندند. روز پنجشنبه، یازدهم اردیبهشت ماه سال ۱۳۳۱ هجری شمسی نیز جعبه های استخوان‌های ابوعلی سینا و ابوسعید دخدوک گشوده شدند و با دقت و رعایت موازین شرعی و آداب کفن و دفن، در جای خود قرار گرفتند. این مراسم با حضور افراد معتمدی صورت گرفت که عبارتند از آقایان: جهانسوز فرماندار همدان، ابطحی رییس فرهنگ، ایزدیار بازرس فنی، رییس شهربانی، نماینده انجمن آثار ملی و برخی از روحانیان.

آرامگاه ابن سینا قدیمی
آرامگاه ابن سینا همدان
عکس قدیمی آرامگاه ابن سینا

معماری آرامگاه

بنای آرامگاه تلفیقی از دو سبک معماری ایران باستان و ایران بعد از اسلام را به نمایش می گذارد و در طراحی آن و عناصر اطرافش از هنر معماری سنتی ایرانی الگوبرداری شده است:

برج آرامگاه الهام گرفته از برج گنبد قابوس

باغچه‌ها با الهام از باغ های ایرانی

آب نماها متاثر از حوض خانه‌های سنتی

نمایی از سنگ های حجیم خارا و آراسته شده با سنگ گرانیت کوهستان الوند به عنوان نمادی از کاخ های باستانی ایرانی

مهندس سیحون، این بنا را به گونه ای طرح ریزی کرد که هم یادآور یکی از مقبره های عصر ابن سینا باشد و هم تکامل فن معماری جدید را به نمایش بگذارد. وی در قسمت زیرین، نمایی از بناهای مصر، ایران و یونان قدیم را نشان داده و در قسمت بالایی روش معماری گنبد قابوس را نشان داده است. این ترکیب حکایت از این دارد که ابن سینا یک فیلسوف و متفکر بزرگ اسلامی است که افکارش بر پایه علوم و اطلاعات ملل قدیم بنا نهاده شده و رشد و تکامل یافته است. سنگ‌های خشن و بزرگ در قسمت های زیرین بنا روحیه‌ استحکام و قدرت را تداعی می کنند و ظرافت و عظمت برج و پایه‌های آن تفاوتشان را با سنگ‌های خشن آشکار می سازد.

با وجود تفاوت هایی در سبک معماری بنای آرامگاه با گنبد قابوس باز هم می توان الگوی اولیه معمار را این بنای باشکوه دانست؛ در واقع این مقبره برداشتی ظاهری از گنبد قابوس محسوب می شود که به شیوه ای مدرن اجرا شده و ساختار این گنبد را در ذهن بیننده تداعی می کند.

یکی از تفاوت‌های ظاهری آرامگاه ابن سینا با گنبد قابوس تعداد ستون هایی است که در دو بنا دیده می شود؛ گنبد قابوس ده ستون و آرامگاه ابن سینا دوازده ستون دارد که البته آن هم دلیل خاص خود را دارد. دوازده ستون آرامگاه نشانگر ۱۲ دانشی هستند که ابن سینا بر آن ها مسلط بوده است.

تفاوت دوم در فاصله‌ بین ستون‌ ها مشهود است؛ حد فاصل ستون ها در بنای آرامگاه ابن سینا باز هستند؛ اما این فاصله در گنبد قابوس کاملا پوشیده و بسته دیده می شود. از نظر ابعاد نیز این دو بنا با هم تفاوت دارند و آرامگاه ابو علی سینا تقریبا نصف ابعاد گنبد قابوس است.

هرچند که زمان زیادی از احداث بنای این آرامگاه نمی گذرد؛ اما می توان آن را از هر لحاظ با مجلل‌ترین بناهای تاریخی کشور برابر دانست و ساختارش را از لحاظ رعایت اصول مهندسی و نکات فنی ساختمانی، بر بیشتر آثار تاریخی کشور برتری داد.

گنبد قابوس و آرامگاه ابن سینا در کنار هم

آؤامگاه ابن سینا

ویژگی های بنای آرامگاه

یکی از نکاتی که در نگاه اول هر دیده ای را مجذوب خود می کند، تخته سنگ مرمر یکپارچه ای به طول ۲/۵۵ و عرض بالغ بر یک متر است که در میان ۱۲ پایه برج آرامگاه قرار دارد و کتیبه ای به خط ثلث بر روی آن دیده می شود. این تخته‌ سنگ و آمدنش به این مکان داستان جالبی دارد که به زمان انجام عملیات مربوط به ساخت آرامگاه باز می گردد. در آن زمان تخته‌ سنگ بزرگی برای این قسمت تهیه شد؛ اما متاسفانه طی حادثه ای شکست؛ سازندگان که مجبور به تهیه یک تخته سنگ دیگر بودند، سنگ فعلی را از کنار دریاچه ارومیه تهیه کرده و به همدان آوردند تا در ساخت آرامگاه به کار ببرند.

قسمت های مختلف این بنا به دقت و با ظرافت خاصی ساخته شده اند و محاسبات دقیقی بر روی آن ها صورت گرفته است که برخی از آن ها را برای تان عنوان می کنیم:

ارتفاع هر پایه‌ی برج از کف زیرین آرامگاه تا زیر گنبد، نزدیک به ۲۳ متر

عرض هر پایه در پایین ۱/۱۷ متر و در بالا ۹۲ سانتی‌متر

ارتفاع گنبد مخروطی شکل، ۶ متر

ارتفاع اتاق اصلی آرامگاه ۶/۱۰ متر

ارتفاع کلی بنا (از کف تا انتها) بیش از ۲۸ متر

پس از ورود به بنا، محوطه ای مربع شکل پیش روی‌مان قرار می گیرد که در قسمت بالای دیوارهای داخلی آن، بیست بیت قصیده‌ معروف «عینیه» به خط ثلث برجسته نگاشته شده است. این قصیده از آثار ادبی ابن سینا در حکمت و فلسفه به شمار می رود و مراحل مختلف سیر روح انسانی و ارتباط آن با عالم جسمانی را بیان می کند. این ابیات بر روی ۴۰ لوح سنگی از سنگ مرمر نقش بسته اند که هر کدام  ۱/۱۰ متر طول و ۰/۵ متر عرض دارند.

آرامگاه ابن سینا در شب
آرامگاه بوعلی سینا

بخش های مختلف آرامگاه ابو علی سینا

آرامگاه بوعلی سینا صرفا یک مقبره نیست؛ بلکه بخش های مختلفی دارد که می توانید از آن ها بازدید کنید. در ادامه به معرفی این بخش ها می پردازیم:

۱- مقبره ها

در بازدید از آرامگاه ابن سینا می توانید به مقبره های زیر سر بزنید:

مقبره ابن سینا که در در سمت راست ورودی آرامگاه قرار دارد.

مقبره ابوسعید دخدوک، از دوستان ابن سینا که در سمت چپ مقبره این اندیشمند بزرگ دیده می شود.

مقبره ابوالقاسم عارف قزوینی، شاعر ملی ایران، که در حیاط شرقی آرامگاه، روبروی در ورودی و در مقابل خیابان «بوعلی» قرار گرفته است.

سنگ قبر قدیمیسنگ قبر قدیمی
photo by Marzie Bakhtiari
مقبره ابن سینا
photo by Sajjad Vesagh
آرامگاه بوعلی سینا

۲- تندیس ابو علی سینا

تصاویر موجود از ابن سینا در نسخه‌های کهن، کتابخانه ها و کلیساها، نسخه‌های قدیم کتاب‌های اروپایی و ترجمه‌های لاتین آثار او فاقد اصالت هستند و بیشتر بر پایه‌ حدس و گمان طراحی شده اند. همین مساله باعث شد تا انجمن آثار ملی تصمیم به تهیه مجسمه‌ای از او بگیرد تا چهره اصیل این دانشمند را به نمایش بگذارد.

برای این کار می بایست تصویری از ابن سینا بر اساس مآخذ و مدارک موجود طراحی می شد؛ به همین دلیل کمیسیون های متعددی از دانشمندان آشنا با آثار شیخ الرییس و شرح حال او، تشکیل و اطلاعاتی درباره‌ این اندیشمند جمع آوری شد. بخشی از این اطلاعات به قلم خود این دانشمند و شاگردش «ابوعبید» بود و بخشی دیگر نیز از نوشته‌ «بیهقی» در کتاب «صوان الحکمة» به دست آمد. قرار بر این شد که بر پایه این اطلاعات، تصویری از شیخ به وسیله ابوالحسن صدیقی، مجسمه‌ساز مشهور تهیه و ارایه شود.

استاد صدیقی تصویری تمام‌ رخ از ابن سینا طراحی کرد که در بیست و یکمین جلسه‌ هیات موسسین انجمن آثار ملی، به تصویب رسید و تصمیم بر این شد که همین تصویر، مبنای تهیه‌ مجسمه ابن سینا گردد. در دی ماه ۱۳۲۸ نیز نیم‌رخی از چهره‌ ابن سینا تهیه شد و مدتی بعد، انجمن آثار ملی طی ماموریتی از استاد ابوالحسن صدیقی خواست تا با توجه به تصویر تمام رخ و نیم رخ ابن سینا، مجسمه‌ ایستاده ای از او بسازد تا در میدان بوعلی و در کنار آرامگاه وی نصب شود. در نهایت مجسمه‌ا‌ی به ارتفاع ۳/۱۰ متر و عرض ۹۰ سانتیمتر و به وزن تقریبی ۴/۵ تُن ساخته شد که نیمی از آن، از سنگ یکپارچه‌ مرمر سفید قم بود و کتابی نیز در دست داشت. امروزه بر روی پایه‌ ای در ضلع شرقی میدان «بوعلی» در انتهای خیابان «بوعلی» همدان جا خوش کرده است و در قسمت پایه آن ابیاتی به خط نستعلیق بر روی لوح سنگی به چشم می خورد.

مجسمه ابن سینا

۳- کتابخانه 

یکی از بخش های جالب توجه این مجموعه، کتابخانه ای است که در جوار آرامگاه شیخ و در تالار شمالی قرار دارد و در نتیجه تلاش های کمیته‌ جشن هزاره‌ ابوعلی سینا (۱) ایجاد شده است. این مکان در ابتدا ۶۴۹ جلد کتاب داشت و از آن با عنوان قرائت خانه‌ ابوعلی‌سینا یاد می کردند.

پس از اتخاذ تصمیم برای ایجاد کتابخانه قرار بر این شد همه‌ محافل علمی جهان در تاسیس آن شریک باشند؛ چرا که ابن سینا فیلسوف و دانشمندی جهانی به شمار می رود. در سال ۱۳۲۹، اطلاعیه ای به زبان‌های فارسی، عربی، فرانسه و انگلیسی منتشر شد که در آن از همه‌ مؤلفان، موسسات فرهنگی و ناشران ایرانی و خارجی درخواست شده بود که کتاب‌هایی را به انجمن آثار ملی ارسال کنند.

کتاب‌های گوناگون علمی، تاریخی، ادبی و همچنین کتاب‌هایی درباره‌ ابن سینا یا از آثار وی به انجمن آثار ملی رسید و در کتابخانه قرار داده شد. امروزه ۸ هزار جلد کتاب خطی و چاپی نفیس ایرانی و خارجی و غرفه‌هایی مربوط به آثار ابوعلی سینا و شعرا و نویسندگان همدانی در این کتابخانه دیده می شود. حدود ۳۰ جلد از کتاب ها، خطی و ۵۹۰ جلد از آن ها نیز به زبان‌های فرانسه، انگلیسی، آلمانی و… هستند.

پاورقی


۱- به مناسبت هزارمین سال میلاد ابن سینا جشنی در تهران برگزار شد و از چند سال پیش از آن کمیته ای برای انجام کارهای لازم تشکیل شد که به کمیته‌ جشن هزاره‌ ابوعلی سینا مشهور گردید.

کتابخانه ابن سینا
photo by Marzie Bakhtiari

۴- موزه ابن سینا

تالار جنوبی آرامگاه ابن سینا از سال ۱۳۳۰به عنوان موزه در نظر گرفته شده و به محل نگهداری سکه، سفال، برنز و سایر اشیای کشف شده مربوط به هزاره‌های قبل از میلاد و دوران اسلامی اختصاص دارد.

یکی از جالب ترین چیزهایی که در این موزه قرار دارد، عکسی از جمجمه‌ ابو علی سیناست که گویا به هنگام تخریب مقبره‌ قدیمی به ثبت رسیده است.

موزه بوعلی سینا
photo by Marzie Bakhtiari
موزه بوعلی سینا
جمجمه ابن سینا

۵- محوطه آرامگاه

در واقع این آرامگاه در میان میدان بوعلی سینا قرار گرفته است؛ اما محوطه ای جالب و دیدنی دارد و از بوستانی به شکل نیم دایره با فضای سبز تشکیل شده است. باغچه ها و چشمه‌هایی در حیاط ورودی ساختمان وجود دارند که می توانند نمونه‌ ای از باغ‌های معلق «بابل» در نظر گرفته شوند و طراوت باغ های ایرانی را به تصویر بکشند.

راه دسترسی

آدرس: استان همدان، شهر همدان، میدان بوعلی سینا

برای استفاده از حمل و نقل عمومی سوار بر اتوبوس هایی شوید که در ایستگاه میدان بوعلی سینا توقف دارند.

اطلاعات بازدید

زمان بازدید: همه روزه از ساعت ۰۸:۳۰ تا ۱۷:۰۰

روزهای تعطیل: ایام سوگواری شامل ۲۸ صفر، عاشورا و تاسوعا، شهادت امام جعفر صادق (ع)، ۲۱ رمضان و رحلت امام خمینی (ره)

بهای بلیت: ۳۰۰۰ تومان برای اتباع ایرانی و ۲۰۰۰۰ تومان برای اتباع خارجی

منبع: کارناوال

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

42 − 41 =